چکيد ه

  سابقه و هدف

  آهن يکی از عناصری است که در تمامی سلول‌ها و بسياری از مسيرهای متابوليک بدن نقش دارد. محل اصلی آن در بدن در ساختار هموگلوبين گلبول قرمز می‌باشد. اهدای خون مستمر تأثير به سزايی بر کاهش ذخاير آهن بدن در زنان اهداکننده خون دارد به نحوی که در صورت بروز کم خونی، از يک طرف اهدای خون را برای اين گروه منتفی ساخته و از طرف ديگر بررسی و درمان آن، بار اقتصادی زيادی را بر آن‌ها تحميل می‌کند. اين مطالعه به بررسی شيوع کم خونی فقر آهن و مقايسه آن در خانم‌های اهدا کننده خون بار اول و مستمر مراجعه کننده به پايگاه تهران پرداخته است.

  مواد وروش‌ها

  مطالعه انجام شده از نوع هيستوريکال کوهورت (Historical cohort) بود که در آن 69 خانم اهداکننده خون بار اول به عنوان گروه شاهد و 75 خانم اهداکننده خون مستمر به عنوان گروه مورد به صورت تصادفی انتخاب شدند. تمامی اهداکنندگان قبل از اهدای خون از نظر نداشتن کم خونی، با استفاده از آزمايش نواری تعيين هموگلوبين آزمايش شده و واجد شرايط برای اهدا تشخيص داده شدند. نمونه خون اهداکنندگان بار اول و مستمر جهت بررسی دقيق وضعيت کم خونی به وسيله دستگاه شمارشگر سلولی و همچنين سنجش پارامترهای بيوشيميايی نشان دهنده وضعيت آهن بدن به آزمايشگاه انتقال داده شد. آناليز آماری اطلاعات به دست آمده با استفاده از نرم‌افزار SPSS نگارش 11 انجام گرديد.

  يافته‌ها

  طبق نتايج به دست آمده به دليل وجود اختلاف معنی‌دار از نظر سن، بين هر دو گروه اهدا کننده بار اول و مستمر (001/0 p< )، آناليز آماری، در دو گروه سنی زير 45 سال و بالاتر از 45 سال به طور جداگانه انجام شد. در گروه سنی اهدا کنندگان مستمر زير 45 سال، کاهش چشمگيری در ميزان هموگلوبين نسبت به اهداکنندگان بار اول در همين گروه سنی ديده ‌شد (003/0 p< ). شيوع آنمی فقر آهن در اهداکنندگان مستمر 7/10 درصد و در اهداکنندگان بار اول 6/6 درصد بود. افزايش قابل توجهی نيز در ميزان TIBC و ترانسفرين در گروه اهداکننده مستمر نسبت به اهداکننده بار اول جود داشت (003/0 p< ، 006/0 p< ). ميزان فريتين سرم نيز کاهش قابل توجهی در گروه اهداکنندگان مستمر زير 45 سال در مقايسه با اهداکنندگان بار اول نشان داد (04/0 p< ).

  نتيجه گيری

  اين مطالعه نشان می‌دهد که اهدای مستمر خون نقش مهمی در کاهش ميزان فريتين و افزايش ميزان ترانسفرين داشته و حاکی از مصرف بيشتر آهن و تخليه ذخاير آن در مغز استخوان در گروه اهداکننده مستمر خانم نسبت به اهداکنندگان بار اول می‌باشد. از اين رو اضافه نمودن اندازه‌گيری فريتين و ترانسفرين سرم به عنوان شاخص‌های مهم تشخيص کم خونی فقر آهن در فهرست آزمايش‌های معمول اهداکنندگان مستمر خانم و تنظيم دفعات اهدای خون با توجه به ميزان اين دو پارامتر پيشنهاد می‌گردد.